Με το εθνογραφικό ημερολόγιο της βόρειας Επιδαύρου Λιμηράς - κλείνει η τριλογία των εθνογραφικών ημερολογίων που ξεκίνησαν από το χωριό Βελανίδια, την Ελαφόνησο και τα Βάτικα.
Ουσιαστικά η εθνογραφία περιλαμβάνει μια μεγάλη περιοχή από το χωριό Κρεμαστή ως την Νεάπολη Βοιών. Η καταγραφή βέβαια δεν αναφέρεται στο υλικό των συνεντεύξεων. Οι συνεντεύξεις έχουν καταγραφεί από τις μαγνητοταινίες και έχουν κατατεθεί στο αρχείο του Κέντρου Ερεύνης της Ελληνικής Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών. Το καταγεγραμμένο ηχογραφημένο υλικό και οι κασέτες έχουν λάβει τους υπ' αρ. 5047, 5055, 5060 στο αρχείο της Ακαδημίας.
Ανέφερα την βόρεια Επίδαυρο Λιμηρά αλλά η εθνογραφική έρευνα εξελίχθηκε και λίγο νοτιότερα, κυρίως στα δυτικά της Μονεμβάσιας, στα χωριά Τάλαντα, για τους υδρόμυλους, και στη γειτονική Δαιμονιά. Γενικά σχεδόν όλη την περιοχή που δεν περιλαμβάνει τα Βάτικα (τ. Δήμο Βοιών) με σύνορο τον Άγιο Μάμα. Σήμερα όλη η περιοχή με τη συνένωση των παλαιών δήμων απαρτίζει το διευρυμένο Καλλικράτειο Δήμο Μονεμβάσιας με έδρα τους Μολάους.
Το κύριο χαρακτηριστικό της βόρειας περιοχής και κυρίως του Ζάρακα είναι η μεγάλη κτηνοτροφία. Οι κτηνοτρόφοι κατέρχονται (τροπαλίζονται) με τα μεγάλα κοπάδια τους μέχρι την περιοχή των Βατίκων. Ένα άλλο χαρακτηριστικό είναι ότι, σε μεγάλο βαθμό, ο πληθυσμός είναι μεικτός. Οι παλαιότεροι Αρβανίτες, οι οποίοι όμως δεν έχουν σήμερα καμιά αρβανίτικη συνείδηση, έχουν εξελληνισθεί πλήρως -θα έλεγα εκλακωνισθεί- και έχουν γίνει οι καλύτεροι Λάκωνες, σε βαθμό τέτοιο ώστε να είναι περήφανοι που είναι Λάκωνες. Ένας μάλιστα με ερώτησε αν και εγώ είμαι Λάκωνας. Μεγάλος αριθμός Κρητών, που ήρθαν πρόσφυγες μετά από τη κατάληψη της Κρήτης από τους Τούρκους το 1680 και κατά την Ελληνική Επανάσταση το 1821, και Μανιατών, οι οποίοι εγκαταστάθηκαν εκεί, αναζητώντας γη για καλλιέργεια λόγω υπερπληθυσμού της Μάνης. Επίσης και λίγοι Τσάκωνες.
Το εθνογραφικό ημερολόγιο εξελίσσεται, όπως και τα άλλα εθνογραφικά ημερολόγια. Ουσιαστικά είναι μια μαλινολόφσκεια εθνογραφία, πρόσωπο με πρόσωπο, σε άμεση επαφή με τους ανθρώπους. Κάθε μεσημέρι καταγράφονται οι πληροφορίες και τα σημαντικά στοιχεία των συνεντεύξεων, καθώς και τα πρόσωπα που συνάντησα. Το ίδιο ακριβώς και το βράδυ αργά τη νύχτα γύρω στις 12. Κάποιες πληροφορίες που παραλείφθηκαν, συμπληρώνονται με αστερίσκο μέσα στο κείμενο. Οι υποσημειώσεις έχουν προστεθεί εκ των υστέρων ως σχόλια από τον συγγραφέα.
Θα ήθελα όμως να κάνω κάποιες ιδιαίτερες παρατηρήσεις που επισήμανα κατά την επιτόπια εθνογραφική έρευνα.
Α) Η φροντίδα των περίτεχνων ηρώων, δηλαδή των μνημείων των πεσόντων στους πολέμους του έθνους. Επίσης, στο χωριό Νιάτα, υπάρχει στήλη με τους σφαγιασθέντες από τον Ιμπραήμ. Στη στήλη υπάρχουν και βρέφη 4-5 ετών.
Β) Οι ταφές των ιερέων πίσω από τα ιερά των ναών. Φαίνεται ότι αυτή η πρακτική είναι γενική σε όλη την περιοχή. Π.χ. στα Βελανίδια αναφέρεται ότι ο παπα-Διονύσης Μιουτσάτσος έχει ταφεί στην εκκλησία του Αγίου Γιάννη, στη σπηλιά.
Το βιβλίο συμπληρώνεται με εκτενή βιβλιογραφία. Φρόντισα ώστε στη βιβλιογραφία να περιλαμβάνονται όλα τα βιβλία που αναφέρονται στην Επίδαυρο Λιμηρά, για να είναι χρήσιμα σε οποιοδήπότε μελετητή της περιοχής. Επίσης υπάρχουν βιβλία ανθρωπολογικά που διάβαζα κατά την διάρκεια της επιτόπιας εθνογραφικής έρευνας. Το ημερολόγιο συμπληρώνεται με γλωσσάριο ελληνικών ιδιωματικών και αρβανίτικων λέξεων, καθώς και ευρετήρια τόπων και ονομάτων και λέξεων και όρων, καθώς και μεγάλο αριθμό φωτογραφιών (γύρω στις 200) που τραβήχτηκαν επί τόπου.
Θα ήθελα να ευχαριστήσω και από εδώ όλους τους πληροφορητές μου που με μεγάλη προθυμία μου μίλησαν για την οικογένειά τους και για το χωριό τους –είχα την εντύπωση ότι είχαν επίγνωση τι ακριβώς έκανα- και ειδικά τους Ντίνο Αλεξάκη (Τζιμάκο), Νίκο Αλεξάκη (Σουφράνο), Μανώλη Αλεξάκη (Σουφράνο), Γιάννη Αλεξάκη (Γιαννίκο), Γιάννη Αναστασάκη (Πιτσουράνο), Άγγελο Αλεξάκη, Κυριακούλη Ντανάκα, Γιώργο Μπέλεση (Αμερικάνο), Δημήτρη Καραγάνη, Τάσο Μπέλεση (Μαλαβέτα), Αικατερίνη Μπέλεση, Μιχάλη Κόκορη, Γιώργο Φριντζίλα, Παντελή Φριντζίλα, Δημήτρη Φριντζίλα, Χρήστο Κοσμά (Λύκαρο), Μανώλη Δρίβα, Γιώργο Γλαντζή, Θεόδωρο Κουρταλή, Γιάννη Δρυμώνη, Βασίλη Σταυρόπουλο, Γιώργο Πετρουτσά, Βασίλη Σαρμπάνη, Θεόδωρο Καπελέρη, Βαγγέλη Λάγγη, Νίκο Μπατζάκη, Γρηγόρη Δεσποινάκη, Δημήτρη Θεοδωρακάκη, Παναγιώτη Χριστάκη, Τέλη Φριντζίλα, Κώστα Λάγγη, Θανάση Παπαδάκη, Κώστα Σάκκαρη, Φιφή Μπούτζαλη, Παναγιώτη Μαυρομάτη, Γιώργο Λύρα, Γιώργο Πίκουλα, Δημήτρη Φελούρη, Δημήτρη Κορωναίο, Γιάννη Ευαγγελάκο, Γιάννη Σιγανό, Τάσο Ρενιέρη, Παναγιώτη Λιαράκο.
Ιδιαίτερες ευχαριστίες θέλω να εκφράσω και προς τον καθηγητή Γιάννη Πριφτάκη, τον αρχαιολόγο Νεκτάριο Σκάγκο, τον Μπάμπη Κριπωτό και τον Αντώνη Τάντουλο.
Ελευθέριος Π. Αλεξάκης
Εξάρχεια στις 10 Μαΐου του 2026
Σύνθεση εξωφύλλου:
Συκιά, ο πύργος του Ντανάκα με τη ζεματίστρα. Ρειχιά, νεότερη τούρλα (πέιρινη καλύβα).
Αφιερώνεται στην Πέρσα (2010-2026)
Το υπέροχο κοκώνι που πάντα με προθυμία και χαρά με συντρόφευε για δεκαέξι ολόκληρα χρόνια στις εκδοτικές δραστηριότητές μου, στους εκδότες, στους τυπογράφους, στα βιβλιοπωλεία αλλά και στις καφετέριες και τα ουζερί.
Βόρεια Επίδαυρος, Λιμηρά Λακωνίας. Ο Ζάρακας, Οι Αρβανίτες. Το εθνογραφικό ημερολόγιο (2005-2009)
Ηρόδοτος, Αθήνα 2026
ISBN 978-960-485-774-6
9789604857746
Κεντρική διάθεση:
Εκδόσεις Ηρόδοτος
Μαντζάρου 9 GR 10672, Αθήνα
Τηλ.: 210 3626348, 6976334493
Ελευθέριος Π. Αλεξάκης
Ερεσσού 43, Αθήνα 106 81 Τηλ. 2103819465, κιν. 6989830307
Email:
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ
Πρόλογος
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ: ΕΤΟΣ 2005
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ: ΕΤΟΣ 2007
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ: ΕΤΟΣ 2009
Γλωσσάριο
Βιβλιογραφία
Ευρετήρια
